Сонгогчийн нэрсийн жагсаалтыг анх удаа УБЕГ-ын иргэний бүртгэлийн мэдээллийн сангаас гаргасан нь том амжилт байлаа

User Rating: 0 / 5

Star InactiveStar InactiveStar InactiveStar InactiveStar Inactive
 

УБЕГ-ын Бүртгэлийн газрын дарга Д.Энхцэцэгтэй ярилцлаа.

-Шинэчлэлийн Засгийн газар 100 хоногийн ажлаа тайлагнаж байна. Энэ 100 хоногт Орон нутгийн ИТХ-ын сонгууль боллоо. Тэгэхээр танай байгууллага нэлээдгүй ачаалалтай, завгүй ажилласан байх. Сонгуулиас өмнө иргэдийн цахим үнэмлэхийг амжилттай олгож дууссан уу?
-Монгол Улсын иргэдэд өндөр нууцлалтай, тусгай чип бүхий иргэний цахим үнэмлэхийг олгож байгааг та бүхэн мэдэж байгаа. Цахим үнэмлэх авах ёстой  нэг сая 884 мянга 869 иргэнд Орон нутгийн сонгуулиас өмнө иргэний үнэмлэхийг нь хэвлэж төв орон нутагт хүргүүлж чадлаа. Нийт хүргэгдсэн цахим үнэмлэхээс нэг сая 832 мянга 63 иргэн сонгуулиас өмнө гар дээрээ иргэний үнэмлэхээ авч чадсан байна. Энэ бол нийт авах ёстой иргэдийн 97.5 хувь. Үлдсэн хилийн чанадад ажиллаж амьдарч байгаа,  хугацаат цэргийн алба хааж байгаа, хаяган дээрээ амьдардаггүй болон бусад шалтгаанаар цахим үнэмлэхээ авах боломжгүй иргэд байгаа талаар төв, орон нутгийн бүртгэлийн байгууллагаас мэдээ ирүүлсэн. Орон нутгийн сонгуулийн санал авах өдөр 2100  орчим иргэнд цахим үнэмлэхийг нь олгож, сонгуульд санал өгөх боломжоор хангаж  ажиллалаа.

 

-Орон нутгийн сонгуулийн сонгогчдын нэрсийн жагсаалтыг анх удаа УБЕГ-ын иргэний бүртгэлийн мэдээллийн сангаас гаргасан. Энэ тухай ярихгүй юу?
-Сонгогчийн нэрсийн жагсаалтыг Аймаг, сум, дүүргийн ИТХ-н сонгуулийн тухай хуулиар УБЕГ-ын “Иргэний бүртгэлийн мэдээллийн сан”-г  үндэслэн анх удаа гаргасан. Өөрөөр хэлбэл, манай иргэний бүртгэлийн мэдээллийн санд тухайн хаяган дээрээ бүртгэлтэй 18-аас дээш насны бүх иргэдийн мэдээллийг 2010 хэсгийн хороогоор гаргаж өгсөн. Өмнө нь сонгогчийн нэрсийн жагсаалтыг сум, баг, хорооны Засаг дарга нар тухайн засаг захиргааныхаа хүн амын бүртгэл дээр үндэслэн гаргадаг байсан. Тэр үед сонгогчийн нэрийг жагсаалтад оруулахгүй орхигдуулж байсан  байна. Харин энэ удаад Сонгогчийн нэрсийн жагсаалтыг УБЕГ-аас буюу “Иргэний бүртгэлийн мэдээллийн сан”-г үндэслэн анх удаа  гаргаж өгсөнөөрөө давуу байна.

-Иргэний шинэчилсэн бүртгэлийн мэдээлэлд тулгуурлан сонгогчийн нэрсийг гаргасан болохоор энэ удаагийн сонгуульд сонгогчийн нэрсийн жагсаалтай холбоотой элдэв маргаан гарсангүй?
-Улсын их хурлын 2012 оны сонгуулийн  сонгогчдын тооноос энэ удаагийн орон нутгийн сонгуулийн сонгогчдын тоо 28 мянга орчим илүү байгаа. Яагаад гэвэл Их хурлын сонгууль зургадугаар сард болсон. Орон нутгийн сонгууль түүнээс таван сарын дараа болж байна. Энэ 5 сарын хугацаанд 18 нас хүрсэн 23 мянга гаруй шинэ сонгогч энэ жагсаалтад нэмэгдэж орж байгаа.  Өөрөөр хэлбэл мэдээллийн санг үндэслэн  гаргасан анхны сонгогчийн нэрсийн жагсаалт болсон. 2000, 2004, 2008 оны Улсын их хурлын сонгууль, Орон нутгийн сонгуулийн сонгогчын нэрсийн жагсаалтыг харьцуулахад Их хурлын сонгуулийн сонгогчийн нэрсийн жагсаал, орон нутгийн сонгуулийн сонгогчийн нэрсийн жагсаалтаас үргэлж илүү олон сонгогчидтой байсан. Гэтэл Орон нутгийн сонгууль, Их хурлын сонгуулийн дараа 2-3 сарын дараа зохион байгуулагдаж байсан. Энэ хугацаанд Монгол Улсын хүн ам өдрөөс өдөрт өсч,  өдөр бүр  сонгууль өгөх насны иргэн нэмэгдэж байдаг. Гэтэл Орон нутгийн сонгуулийн сонгогчийн нэрсийн жагсаалтыг дутуу гаргадаг, сонгогч орхигдуулдаг байсан нь харагдаж байгаа юм.
Энэ удаагийн Орон нутгийн сонгуулиар 2010 хэсгийн хороонд нэг сая 861 мянга гаруй иргэн санал өгөх байсан. Харин нийт хэсгийн хорооны арав орчим хувьд ирц хүрээгүй  шалтгаанаар дахин санал хураалт явагдах гэж байна. Үлдсэн 90 орчим хувийн хэсгийн хороонд сонгууль амжилттай зохион байгуулагдсан. Хэсгийн хороонд ажилласан иргэний бүртгэлийн итгэмжлэгдсэн ажилтан сонгогчийн хурууны хээгээр  тухайн хэсгийн хорооны сонгогчийн мэдээлэл бүхий комьпютерт байгаа мэдээлэлтэй нь тулган бүртгэлийн хуудас олгосон. Энд сонгуулиар 2533 итгэмжлэгдсэн ажилтан ажиллалаа. Иргэний бүртгэлийн итгэмжлэгдсэн ажилтнууд сайн ажилласан. 
Шинэчлэлийн Засгийн газрын 100 хоногт бүртгэлийн байгууллага сонгуулийн бэлтгэл ажлыг сайн хангаж чадсан.

-Манай улс иргэдээ шинэчилж бүртгэсэн нь түүхэнд том алхам болсон. Иргэдийг цахим үнэмлэхжүүлснээр бүртгэлийн ажилд томоохон ахиц гарч байгаа байх?

-Монгол Улсад иргэний шинэчилсэн бүртгэлийг богино хугацаанд явуулж чадсан юм. 2010 оны долдугаар сард эхэлсэн үйл ажиллагаа шүү дээ. Монгол улсын засаг захиргааны 468 нэгж, хилийн чанадад 35 оронд суугаа Монгол Улсын Консулийн газраар дамжуулж 16-аас дээш насны иргэдийн биеийн давхцахгүй өгөгдлийн бүртгэлийг бүртгэсэн. 2012 оны 11 дүгээр сарын 20 ны өдрийн байдлаар 16-аас дээш насны иргэдийн 97,0 хувь нь буюу нэг сая 997 мянга гаруй иргэн шинэчилсэн бүртгэлд бүртгүүлчихсэн байна. Манай иргэний бүртгэлийн мэдээллийн сан цаасан мэдээлэлд суурилж байсан бол одоо биеийн давхцахгүй өгөгдөлд суурилсан мэдээллийн сантай болсон гэсэн үг. Шинэчилсэн бүртгэлийн үеэр хоёр өөр газарт зэрэг бүртгүүлсэн цөөн хүн бий. Цаасан бүртгэлийн үед хоёр өөр газар давхардуулан бүртгүүлсэн иргэнийг хянах боломжгүй байсан. Харин биеийн давхцахгүй өгөгдлийн бүртгэлийг хийснээр, давхардуулан бүртгүүлэх боломжгүй болсон. Ийм үндэслэлээр 40 орчим иргэнийг холбогдох хууль, хяналтын байгууллагад шилжүүлээд байна. Энэ бол цахим бүртгэлийн үр дүн.

-Цахим үнэмлэхээ цаашид илүү боловсронгуйгаар хэрхэн ашиглах талаар иргэд сонирхож байна?

- Чиптэй, шинэ цахим үнэмлэх маань улам хөгжинө. Иргэний үнэмлэхийн чипэнд овог, эцэг эхийн нэр, өөрийн нэр, хүйс гээд иргэний үнэмлэхэд ил байгаа мэдээллээс гадна иргэний зураг, хурууны хээ, иргэний байнга оршин суугаа газрын хаяг гэх мэт мэдээлэл агуулагдаж байгаа . 2013 оны нэгдүгээр сарын 1-нээс иргэний шилжилт хөдөлгөөний болон хаягийн бүртгэлийг чипэнд бичилт хийхээр бэлтгэл ажлыг  хийгдэж байна. Өөрөөр хэлбэл иргэний шилжилт хөдөлгөөний болон хаягийн бүртгэл бичигдэнэ. Ингэснээр төрийн байгууллага, банк санхүүгийн байгууллага болон бусад тухайн иргэний мэдээлэл шаардлагатай газрууд иргэний үнэмлэхийн чипийг уншуулаад тухайн иргэний талаар мэдээллийг авах боломжтой. Мөн иргэний цахим гарын үсгийг суулгах шийдэл чипэнд байгаа. 2013 оны 1 дүгээр сарын 1 нээс Цахим гарын үсгийн тухай хууль  хэрэгжинэ. Өмнө нь бидний хэрэглэж байсан иргэний үнэмлэх дээр гэрийн хаягийг нь шошгон дээр наадаг байсан. Сонгуулийн үеэр энэ шошгыг өөрчилж, иргэдийг олноор нь нэг газраас нөгөө газарт   шилжүүлэн санал өгүүлсэн гэсэн маргаан их гардаг байсан. Цаашид иргэний үнэмлэхийг хэрэглээнд оруулаад   ирэхээр улам хөгжих болно.

-Цаасан дээрх бүртгэл цахим хэлбэрт шилжиж байна. Иргэний бүртгэлийн үйл ажиллагааг цахим системд шилжүүлэх ажил ямар явцтай байна вэ?

-Иргэний бүртгэл 15 сая орчим баримт, Эд хөрөнгийн эрхийн бүртгэл найман аймаг, дөрвөн дүүрэгийн 30 сая гаруй цаасан баримт, Хуулийн этгээдийн бүртгэлийн 4 сая гаруй цаасан баримтыг цахимжуулах ажлыг хийж  байна. Бид энэ цаасан баримтыг цахим хэлбэрт шилжүүлэх төслүүдийг хэрэгжүүлснээр иргэний, эд хөрөнгийн, хуулийн этгээдийн бүртгэлийн үйлчилгээг иргэд, байгууллага цахимаар авах боломжтой болно. Цахимжуулах ажлыг ирэх дөрвөн жилд хийж дуусгахаар төлөвлөж байгаа. Дөрвөн жилийн дараа тодорхой амжилтанд хүрчихсэн байна. Улсын бүртгэлийн байгууллагын мэдээллийн программууд нэлээд шинэчлэгдсэн. Иргэний бүртгэл гэхэд төрөлт, гэрлэлт, нас баралт гэх мэт бүртгэлийг маягт, журнал дээр гараар бичдэг байсан бол одоо программ дээр ажиллаж бүртгэл хийдэг болсон. Гараар бичихэд янз бүрийн алдаа гарна. Гаргацгүй бичнэ. Энэ бүгдээс болоод иргэний бүртгэлийн мэдээлэл мэдээллийн санд алдаатай ордог байсан. Одоо энэ программ дээр ажилласнаар бүртгэгчийн бичсэнийг гаргахгүй байх асуудал үгүй болсон. Шинэчилсэн бүртгэлийн үеэр гурван хүн тутмын нэг буюу 670 мянга орчим иргэний мэдээллийг мэдээллийн санд засварласан. Ачмаа гэдгийг Ачимаа гээд биччих жишээний. Ийм тохиолдлууд их байсан. Тэгэхээр иргэний шинэчилсэн бүртгэл их үр дүнтэй ажил болсон. Түүнд суурилсан шинэ программтай болсноор иргэний бүртгэл үнэн зөв болсон. Мөн өмнө нь иргэн нэг газраас шилжээд хасалтаа хийлгэлгүйгээр дараагийн газраа бүртгүүлж болдог байсан. Одоо тийм боломжгүй болсон. Ер нь бүртгэлийн олон алдааг шинэ программаараа хааж өгсөн л дөө.

-Цаашид танай байгууллага ямар зорилт тавьж ажиллаж байна?
Хууль зүйн сайдын баталсан “Хууль зүйн салбарын нээлттэй бодлого” баримт бичгийн хүрээнд хэрэгжүүлэх 2012 оны ажлын төлөвлөгөөг баталж, тус газрын цахим хуудсыг бүрэн шинэчлэх, бүртгэлийн байгууллагын үйл ажиллагаа, үйлчилгээний мэдээллийг цахим хуудаст ил тод байршуулах ажлыг хийж байна.
Гурван бүртгэлээ цахимжуулаад, онлайн программаа хөгжүүлээд, Монгол Улсын хэмжээнд иргэн, эд хөрөнгө, хуулийн этгээдийн бүртгэл үнэн зөв байх нилээдгүй ажлуудыг хийж байна. Мөн бүртгэлийн нэгдсэн лавлах 1890  нээлттэй утсаар бүртгэлийн асуудлаар бүх төрлийн мэдээллийг иргэд энгийн утасны тарифаар авч байгаа. Манай байгууллагын цахим хуудаст өдөрт дундажаар 1000 орчим хэрэглэгч ханддаг. Мөн бид бүртгэлийн үйлчилгээг хүртээмжтэй байлгах зорилгоор сар бүрийн хоёр дахь бямба гаригт нээлттэй хаалганы өдрийг тогтмол зохион байгуулж хэвшсэн байгаа.