ГУРАВ. МОНГОЛ УЛСЫН ДЭЭД ШҮҮХИЙН ТОГТООЛ
2002 оны 3 дугаар Дугаар 71 Улаанбаатар хот сарын 18-ны өдөр

Монгол Улсын Гэр бүлийн тухай хуулийн зарим зүйл, заалтыг нэг мөр ойлгох, зөв хэрэглэх явдлыг хангах зорилгоор Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 50 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 4 дүгээр заалт, Шүүхийн тухай хуулийн 24 дүгээр зүйлийн 6 дахь хэсгийн 6 дахь заалтыг удирдлага болгон Монгол Улсын Дээд шүүхээс ТОГТООХ нь:

1. Хуулийн 9.1.1-д заасан “Өмнөх гэрлэлт хүчинтэй байгаа бол” гэдэгт гэрлэгчдийн аль нэг нь өмнө нь өөр бусадтай гэрлээд захиргааны журмаар болон шүүхээр уг гэрлэлтээ цуцлуулаагүй байхыг ойлгох бөгөөд харин гэрлэгчдээс хэн нэг нь шүүхийн шийдвэрээр сураггүй болсноор тооцогдсон эсхүл нас барсныг зарласан бол энэ ойлголтод хамаарахгүй болохыг заасугай.

2. Хуулийн 9.1.3-т заасан “Төрөл садангийн хүмүүс хоорондоо гэрлэх” гэдгийг гэрлэгчдийн төрөл, садангийн хүмүүсийн хоорондын холбоо бус зөвхөн гэрлэгч хоёр этгээдийн төрөл, садан эсэхэд хамааралтай болохыг ойлговол зохино.

3. Хуулийн 9.1.4-т заасан “Харгалзан дэмжигч, дэмжүүлэгч хоёр гэрлэх” бол гэдэгт тэдгээр нь оршин суугаа сум, дүүргийн Засаг даргын шийдвэрээр харгалзан дэмжигчээр тогтоогдсон байх бөгөөд, харин дээрх эрх бүхий этгээдийн шийдвэр дуусгавар болсон тохиолдолд хамаарахгүй болно.

4. Хуулийн 9.1.6-д заасан “гэрлэгчдийн хэн нэг нь, эсхүл хоёулаа удамших хандлагатай сэтгэцийн архаг өвчтэй” эсэх талаар маргаантай тохиолдолд Иргэний бүртгэлийн байгууллага болон сонирхогч этгээдийн хүсэлтээр шүүх тухайн этгээдийн сэтгэцийн өвчтэй эсэх, уул сэтгэцийн өвчин нь удамших хандлагатай эсэхийг тогтоолгохоор мэргэжлийн шинжээч нарыг томилж, дүгнэлт гаргуулж байвал зохино.

5. Хуулийн 10.2 дахь хэсгийн “материалын болон сэтгэл санааны хохирлоо буруутай этгээдээс гаргуулах тэгш эрхтэй ” гэдгийг гэрлэгчдийн хэн аль нь нэгнийхээ эд хөрөнгийн хавчигдмал болон сэтгэл санааны дарамттай байдалд байлгах, хүчирхийлэх, нэр төр, алдар хүндийг гутаах, нэгнийхээ хуваарьт болон дундаа хэсгээр өмчлөх эд хөрөнгийг дур мэдэн захиран зарцуулах, устгах, гэмтээх, эрүүл мэндийг сарниулах зэргээр хохирол учруулбал Иргэний \1994 оны\ хуулийн 377 дугаар зүйлийн 1 дүгээр заалтын \Иргэний 2002 оны хуулийн 497 дугаар зүйлийн 1 дүгээр заалт\ дагуу гэм хорыг бүрэн хариуцаж , арилгах үүрэгтэй тул хохирсон тал хохиролыг арилгуулахыг шаардах эрхтэй гэж ойлгоно.

6. Хуулийн 10.3, 10.4 дэх хэсэгт заасан “угийн бичгийг” Монгол Улсын Засгийн газрын 1997 оны 1 дүгээр сарын 8-ны өдрийн 17 дугаар тогтоолоор батлагдсан “Угийн бичиг хөтлөх ” журмын дагуу хөтөлнө. Угийн бичигт тухайн хүний мэдэх өвөг дээдсээсээ эхлэн өөрийн хүүхэд хүртэлх ясан болон цусан төрлийн ураг садан хүмүүсийг тус бүрээр нь тодорхой бичнэ. Гэр бүл бологчид өөр өөрсдийн угийн бичгийг бүрдүүлэн хөтөлж, үр хүүхдүүддээ уламжлуулан дамжуулж өгнө.

7. Хуулийн 11.1 дэх хэсгийн “гэрлэгч нас барсан” гэдгийг тухайн этгээдийн нас барсны гэрчилгээгээр тодорхойлно. “Нас барсан гэж зарласан шүүхийн шийдвэр хүчин төгөлдөр болсон өдрөөс” гэдгийг сураггүй алга болсонд тооцогдсоноос хойш, эсхүл амь үрэгдэж болох аюултай нөхцөл байдалд алга болсноос хойш нэг жилийн турш амьд байгаа эсэх нь мэдэгдэхгүй байгаа иргэнийг сонирхогч этгээдийн хүсэлтээр “нас барсан” гэж зарласан шүүхийн шийдвэр Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 124 дүгээр зүйл \Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай 2002 оны хуулийн 120 дугаар зүйл\-ийн дагуу хүчин төгөлдөр болсныг хэлнэ. Оршин суугаа газраасаа алга болсноос хойш 2 жилийн хугацаанд хаана байгаа нь мэдэгдэхгүй сураг чимээгүй болсон иргэнийг сонирхогч этгээдийн хүсэлтээр “сураггүй алга болсонд тооцсон ” шүүхийн шийдвэрийг энэ хэсэгт нэгэн адил хамааруулан ойлговол зохино. Дээрх үндэслэлээр гэрлэлтийг дуусгавар болсонд тооцуулах өргөдлөө сонирхогч этгээд Иргэний бүртгэлийн тухай хуулийн 14 дүгээр зүйлд заасны дагуу оршин суугаа газрынхаа сум, дүүргийн Засаг даргын Тамгын газарт гаргана.

8. Хуулийн 12.2 дахь хэсгийн “Эхнэр нь жирэмсэн буюу хүүхэд нь нэг нас хүрээгүй, эсхүл хариуцагч хүндээр өвчилсөн тохиолдолд гэрлэлт цуцлахыг хориглоно.” гэсэн заалт нь гэрлэлт цуцлах үед өөрийн эрхийг бүрэн хамгаалж чадахгүй, эрүүл мэндийн болон санхүү, ахуй амьдралын хувьд зайлшгүй эхнэр буюу нөхрийн тусламж дэмжлэг шаардлагатай байгаа гэрлэгчийн болон хүүхдийн эрх ашгийг хамгаалсан заалт тул энэ хэсэгт заагдсан нөхцөл байгаа тохиолдолд гэрлэлтийг цуцалж болохгүй. Тухайн тохиолдолд шүүх Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 134 дүгээр зүйлийн 3 дахь хэсэгт зааснаар гэрлэлт гэрлэлт цуцлахыг татгалзсан шийдвэр гаргана. \Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай 2002 оны хуулийн 132 дугаар зүйлийн дагуу нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгоно.\ Гэрлэлт цуцлахыг хориглосон шалтгаан арилсаны дараа гэрлэлт цуцлуулах талаар шүүхэд дахин нэхэмжлэл гаргаж болно. “Хариуцагч хүндээр өвчилсөн” гэдэг ойлголтонд гэрлэлт цуцлуулах тухай хэрэг хянан шийдвэрлэх үед хариуцагч хөдөлмөрийн чадвараа алдах, эмнэлэгт хэвтэх, хэвтрийн дэглэм зайлшгүй сахих шаардлагатай байх, мэс засалд орох, эмчийн хяналтан доор тууштай эмчилгээ хийлгэх зэргээр шүүхэд гэрлэлт цуцлах асуудлыг хэлэлцэхэд өөрийн эрхийг хамгаалах боломж муутай байгаа үеийг эмнэлгийн байгууллагын тодорхойлолтыг үндэслэж ойлгоно. Өвчний хувьд эдгэршгүй, хугацаагүй тахир дутуугийн группд орсон хэдий ч гэрлэлт цуцлах үед өвчин хүндэрсэн шатандаа биш ердийн явцтай байгаа нөхцлийг үүнд хамааруулахгүй. Харин энэ тохиолдолд шүүх Гэр бүлийн тухай хуулийн 36, 37 дугаар зүйлүүдийн дагуу гэрлэгчдийн тэжээн тэтгүүлэх асуудлыг нэг мөр шийдвэрлэж байвал зохино. Хүндээр өвчилсөн гэрлэгч нь хэзээ ч өөрөө гэрлэлтээ цуцлуулахыг шаардах эрхтэй болно.

9. Хуулийн 13.1 дэх хэсгийн Захиргааны журмаар гэрлэлтээ цуцлуулах тухай хүсэлтээ “Иргэний гэр бүлийн бүртгэлийн байгууллагад гаргана.”гэдэг нь Иргэний бүртгэлийн тухай хуулийн 14.3 дахь хэсэгт зааснаар гэрлэгчид оршин суугаа газрынхаа сум, дүүргийн Засаг даргын Тамгын газарт хүсэлт хамтран гаргахыг хэлнэ.

10. Хуулийн 14.1 дэх хэсгийн “иргэний эрх зүйн эрхийн бүрэн чадамжгүй гэж тооцогдсон этгээд” гэдэгт Иргэний хуулийн 15 дугаар зүйлийн \Иргэний 2002 оны хуулийн 18 дугаар зүйл\ дагуу сэтгэцийн өвчний улмаас өөрийн үйлдлийн учир холбогдлыг ойлгохгүй, өөрийгөө зөв удирдаж чадахгүй болсны улмаас шүүхийн шийдвэрээр эрхийн бүрэн чадамжгүй гэж тооцогдож асран хамгаалалт тогтоолгосон этгээдийг хамааруулна.

11. Мөн зүйлийн 14.2 дах хэсгийн “шүүх шаардлагатай гэж үзвэл” гэдгийг тухайн хэрэг бүрийн, онцлогоос шалтгаалан гэрлэлтийг зайлшгүй цуцлах онцгой шалтгаан байхгүй, гэрлэгчдийг эвлэрүүлэх бололцоотой, тэдний болон хүүхдийн эрх ашгийн үүднээс гэрлэлтийг цуцлахгүй байх нь илүү ач холбогдолтой байх нөхцлүүдийг хэлнэ.
Гурван сар хүртэлх хугацаагаар түдгэлзүүлэхэд Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 74 дүгээр зүйлд \Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай 2002 оны хуулийн 80 дугаар зүйл зааснаар шүүх тогтоол, шүүгч захирамж гаргана.
“Гэрлэгчдийг эвлэрүүлэх бүх талын арга хэмжээ авна” гэдэгт гэрлэгч тус бүртэй ганцаарчлан уулзах, зөвлөлгөө өгөх, гэрлэлтийг цуцлуулах болсон шалтгаануудыг нарийвчлан судалж, үндэслэлтэй эсхийг нь тайлбарлах, шаардлагатай тохиолдолд сэтгэл судлаач, сурган хүмүүжүүлэгчдийг татан оролцуулах зэрэг гэрлэгчдийг эвлэрүүлэхэд ач холбогдолтой бүхий л үйл ажиллагааг хэлнэ. Мөн зүйлийн 14.3 дахь хэсгийн “шүүхийн шийдвэрт” гэснийг “шүүхийн тогтоол, шүүгчийн захирамжинд” гэж ойлговол зохино. “Гэрлэгчид эвлэрэх боломжгүй бол шүүхийн шийдвэрт заасан хугацаа дуусмагц шүүх гэрлэлтийг цуцална” гэсэн заалтыг хэрэгжүүлэхдээ шүүх доорхи арга хэмжээг авна.
а/ Шүүх гэрлэгчдийг эвлэрүүлэх хугацаа өгч түдгэлзүүлсэн тохиолдолд энэ хугацааг дуустал хавтаст хэргийг архивт шилжүүлэхгүй байна.
б/ хугацаа дууссаны дараа зохигчид шүүхэд дахин хүсэлт гаргасан эсэхээс үл хамааран шүүх санаачилгаараа хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааг шинэчлэн явуулж:
- зохигчид эвлэрсэн бол Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 134 дүгээр зүйлийн 2 дугаар хэсгийн/Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай 2002 оны хуулийн 132.3 дугаар зүйл/ дагуу шүүх эвлэрлийг баталсан тогтоол буюу шүүгч захирамж гарган хэргийг хэрэгсэхгүй болгож, шийдвэрийн дугаар авна;
- зохигчид эвлэрэх боломжгүй бол гэрлэлтийг цуцлах тухай шийдвэр гаргана;
- зохигчид эвлэрээгүй хэдий ч гэрлэлт цуцлах ноцтой шалтгаан үндэслэл тогтоогдохгүй бол гэрлэлт цуцлахаас татгалзсан шийдвэр гаргана /зөвхөн Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай 1994 оны хуулийн дагуу/. Хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааг түдгэлзүүлэхэд шийдвэрийн нэгэн адил үйлчилдэг бус харин ердийн захирамж, тогтоол гардаг тул энэ эрхийн актаар хэргийг хааж орхидог буруу практикийг зогсоохыг шүүхүүдэд анхааруулсугай;
в/ Гэрлэгчид эвлэрч, шүүхээс хэргийг хэрэгсэхгүй болгосон захирамж, тогтоол хүчин төгөлдөр байхад гэрлэлт цуцлуулах тухай дахин нэхэмжлэл гарвал шинэ нэхэмжлэл гэж үзэж, шинээр хэрэг үүсгэн шийдвэрлэнэ. Хэргийг хэрэгсэхгүй болгосон хүчин төгөлдөр эрхийн акт байгаа тул нэхэмжлэлийг хүлээн авахаас татгалзах эсэх нь зөвхөн нэхэмжлэлийн үндэслэл, шалтгаан, шаардлагаас хамаарна. Энэ хэсгийн “гэрлэгчид эвлэрэх боломжгүй” гэдэгт эхнэр, нөхрийн хэн нэг нь согтууруулах ундаа байнга хэрэглэдэг, гэр бүл, үр хүүхдийн амьдрал хүмүүжилд муугаар нөлөөлдөг, гэр бүлийн гишүүдийг хүндэтгэн үзэхгүй, хэрцгийн догшин авирладаг, бэлгийн харьцаа тохирдоггүй, үр хүүхэдтэй болоогүй, гэрлэгчид гэр бүлээ үргэлжлүүлэх санаачлагагүй, удаан хугацаагаар тусдаа амьдарсан зэргийг хамааруулж болно. Мөн зүйлийн 14.4 дэх хэсгийн “байнгын хүчирхийлэл, дарамт” гэдэгт гэрлэгчдийн хэн аль нь нэгнийхээ болон гэр бүлийн гишүүдийн эрх чөлөөнд халдах, эрүүл мэндийг сарниулах, бие махбодид гэмтэл учруулах, хардах, сэтгэл санааны хувьд түгшүүр, айдас төрүүлэх зэргээр тайван орчинд амьдрах эрхийг байнга хязгаарласан нөхцөлүүдийг хамааруулан ойлгоно. Мөн зүйлийн 14.5 дахь хэсэгт “гэрлэгчид хоорондоо тохиролцож болно” гэдгийг сайн дурын үндсэн дээр хүсэл зоригоо чөлөөтэй илэрхийлж чадсан, бусдын эрхийг хохироогоогүй тохиролцоо гэж ойлгоно.Хэн нэгний дарамт шахалтаас болж өөрт хохиролтойгоор хийсэн, эсвэл бага насны ба насанд хүрээгүй хүүхдүүд болон гэр бүлийн хөдөлмөрийн чадваргүй бусад гишүүдийн эрх ашгийг хохироосон тохиролцоог шүүх хүлээн авах боломжгүй юм. Мөн зүйлийн 14.6 дахь хэсэгт заасан хүүхдийн асрамжийн асуудлыг шийдвэрлэхдээ “хүүхдийн нас” буюу бага насны эсвэл насанд хүрээгүй байдал, цэцэрлэгт хүмүүжиж эсвэл сургуульд сурч байгаа зэргээс шалтгаалан тухайн насны хүүхдийн онцлогийг шүүх харгалзана.
а/ Шүүх гэрлэгчдийг эвлэрүүлэх хугацаа өгч түдгэлзүүлсэн тохиолдолд энэ хугацааг дуустал хавтаст хэргийг архивт шилжүүлэхгүй байна. Мөн “эцэг, эхийн халамж” буюу хүүхдийн хүмүүжил, эрүүл мэндэд тавих анхаарал, “ахуйн нөхцөл, бололцоо” буюу хүүхдийн өсөж бойжих орчин, орон сууц, эд хөрөнгийн байдал, “ёс суртахууны байдал” буюу эцэг, эхийн өөрсдийн хүмүүжил, боловсрол, аливаа муу зуршилтай эсэх, хүүхдийг болон гэр бүлийн бусад гишүүдийг эд хөрөнгийн болон сэтгэл санааны дарамтанд байлгадаг эсэх, эрх чөлөөнд халдаж, эрүүл мэндэд гэм хор учруулж байсан эсэхийг шүүх анхаарч хүүхдийн асрамжийг тогтооно.
Дээрх асуудлыг шийдвэрлэхэд шүүх сурган хүмүүжүүлэгч, сэтгэл судлаач болон өөр нарийн мэргэжлийн хүмүүсийг татан оролцуулж, дүгнэлт гаргуулж болно.
Эдгээр байдлууд нь хүүхдийн эцэг, эхийн хэнийх нь асрамжинд үлдээх, хэнээс нь тэтгэлэг гаргуулахыг шийдвэрлэхэд нөлөөлөх ба харин тэтгэлэгийг хуулинд заасан хэмжээнээс өөрөөр тогтоох үндэслэл болохгүй юм.Энэ хэсэгт заасан хамтран өмчлөх дундын эд хөрөнгийг хуваах асуудлыг шүүх шийдвэрлэхдээ гэрлэгчдийн хуваарьт болон дундаа хамтран өмчлөх эд хөрөнгө, түүнээс гэр бүлийн гишүүнд оногдох хэсгийг тодорхойлох Иргэний хуулийн 96-99 дүгээр зүйлийн зохицуулалтыг хэрэглэнэ /Иргэний 2002 оны хуулийн 125-133 дугаар зүйл/.
Гэрлэгчдийн дундаа хамтран өмчлөх эд хөрөнгийг хуваахдаа шүүх хүүхдийн болон хөдөлмөрийн чадваргүй гэр бүлийн гишүүдийн эрх ашгийг харгалзан үзнэ.
Мөн зүйлийн 14.7 дахь хэсэгт зааснаар “долоо ба түүнээс дээш насны хүүхдийн саналыг авахдаа” сурган хүмүүжүүлэгч, эсвэл сэтгэл зүйчийг байлцуулан, түүний гаргаж буй санал нь жинхэнэ хүсэл зоригийнх нь илэрхийлэл байж чадаж байгаа эсэхийг анхаарвал зохино.Энэхүү саналыг шүүх харгалзан үзэх ёстой боловч тэр нь хүүхдийн асрамжийг тогтоох асуудлыг шийдвэрлэх цорын ганц үндэслэл болохгүй.
Мөн зүйлийн 14.8 дахь хэсгийн “дундын эд хөрөнгөө зүй бусаар ашигласан” гэдэгт гэрлэгчдийн хэн аль нь нэгнийхээ зөвшөөрөлгүйгээр дундын өмчлөлийн эд хөрөнгийг бусдад худалдсан, бэлэглэсэн, барьцаалсан гэх мэт, мөн санаатайгаар устгаж, гэмтээх зэргээр үгүй болгож, захиран зарцуулахыг ойлгоно.Дундын эд хөрөнгөд орох орлого, эд хөрөнгөө хамтран өмчлөхгүй байх зорилгоор нэгэндээ мэдэгдэхгүйгээр өөрийн болон бусдын нэр дээр эзэмшиж, ашигласан нөхцөлийг “нуусан” гэдэг ойлголтод хамруулна.
Мөн зүйлийн 14.9 дэх хэсгийн “гэрлэлтийг бүртгэсэн иргэний гэр бүлийн бүртгэлийн байгууллагад явуулна” гэдгийг Иргэний бүртгэлийн тухай хуулийн 14.2 дахь хэсэгт заасны дагуу гэрлэгчдийн оршин суугаа газрын, эсхүл гэрлэлтийг бүртгэсэн сум, дүүргийн Засаг даргын Тамгын газарт хүргүүлнэ гэж ойлгоно.Энэ хуулийн дагуу гэрлэлт цуцалсны бүртгэлийг гэрлэлтээ цуцлуулсан иргэд өөрсдөө өргөдөл гаргаж, шүүхийн шийдвэр хүчин төгөлдөр болсноос хойш дээрх байгууллагаар хийлгүүлэх үүрэгтэй болно.

12.Хуулийн 15.2 дахь хэсэгт заасан “гэрлэлтийг сэргээх” тухай асуудал сураггүй алга болсонд тооцогдсон ба нас барсан гэж зарлагдаад сүүлд эргэж ирсэн хүний эхнэр буюу нөхөр өөр хүнтэй гэрлээгүй тохиолдолд хамаарна.Сураггүй алга болсонд тооцсон ба нас барсан гэж зарласан тухай шүүхийн шийдвэр хүчингүй болсноор өмнөх гэрлэлтийг цуцалсан шийдвэр ба шинээр бүртгүүлсэн гэрлэлт хүчингүйд тооцогдохгүй.Тухайн хүний нөхөр буюу эхнэр шинэ гэрлэлтээ цуцлуулж, хуучин гэрлэлтээ сэргээх хүсэлтэй бол энэ зүйлд заасан журам үйлчилнэ.

13.Хуулийн 16.1 дэх хэсгийн “гэр бүл болох зорилгогүйгээр гэрлэлт бүртгүүлсэн” гэдгийг элдэв тэтгэвэр авах, орон сууцны талбай эзэмших, гадаадад зорчих ба оршин суух зөвшөөрөл авах зэргээр гэрлэгчдийн хэн аль нь гэрлэлтийн баталгааг эдлэх ёсгүй эрхийг эдлэх, эсхүл хүлээх ёстой үүргээс зайлсхийхийн тулд ашиглах зорилгоор гэрлэлтээ бүртгүүлснийг ойлгоно. Мөн зүйлийн 16.2 дахь хэсгийг 18 насанд хүрээгүй хэдий ч шүүхийн шийдвэрээр эрхийн бүрэн чадамжтай гэж зарлагдсан иргэний гэрлэлтийг энэ хуулийн 9.1.2 дахь хэсэгт заасан үндэслэлээр хүчин төгөлдөр бус гэж тооцохгүй гэж ойлговол зохино.

14.Хуулийн 17.2 дахь хэсгийн “гэрлэгчдийн эд хөрөнгийн гэрээ” гэдгийг гэрлэгчид гэр бүл болохдоо хуваарьт болон дундаа хамтран өмчлөх эд хөрөнгийн эзэмшил, ашиглалт, захиран зарцуулалтын талаар хоорондоо байгуулсан гэрээг хэлнэ. Гэрлэгчид эд хөрөнгийн гэрээг Иргэний хуулийн холбогдох зохицуулалтын дагуу байгуулна./Иргэний хуулийн 1681 дүгээр зүйл, Иргэний 2002 оны хуулийн 132-133 дугаар зүйл/.

15.Хуулийн 22.1 дэх хэсгийн “иргэний гэр бүлийн бүртгэлийн байгууллага” гэдгийг Иргэний бүртгэлийн тухай хуулийн 12 дугаар зүйлийн дагуу эцэг, эхийн оршин суугаа, эсхүл хүүхдийн төрсөн сум, дүүргийн Засаг даргын Тамгын газрын иргэний бүртгэл хариуцсан алба гэж ойлгоно.

16.Хуулийн 23.2 дахь хэсгийн “эцэг, эхийг тогтооход хариуцагч хүүхдийн эцэг, эхтэй эр, эмийн харилцаатай байсныг нотлох баримт, эмнэлгийн шинжилгээ, бусад баримтыг үндэслэнэ” гэснийг шүүх хэрэглэхдээ хүүхдийн биологийн эцэг, эх нь хэн болохыг тогтоох ажиллагааг хийнэ гэдгийг анхаарах шаардлагатай юм.Хүүхдийн эцэг, эх нь хамтын амьдралтай, цаашид гэр бүл болох зорилготой байсан эсэх нь эцэг, эхийг тогтооход зайлшгүй шаардлагатай нотлох баримт биш бөгөөд эдгээр байдал нь хариуцагч хүүхдийн эцэг, эхтэй эр, эмийн харьцаатай байсныг нотлох баримтуудын нэгэн хэсэг байж болно.

17.Хуулийн 24 дүгээр зүйлийн “нэр” гэдэгт хүүхдийн өөрийн нэр “эцгийн буюу эхийн нэр” гэдэгт эцгийн буюу эхийн нэр харьяалахын тийн ялгалд, “овог” гэдэгт эцгийн буюу ясан төрлийг баримталсан ба Засгийн газрын 1997 оны 1 дүгээр сарын 8-ны өдрийн 17 дугаар тогтоолоор батлагдсан “Ургийн бичиг хөтлөх” журмын дагуу тогтоосон овгийг хэлнэ. Жишээлбэл: Боржигон Дашдоржийн Нацагдорж, Хатгин Цэндийн Дамдинсүрэн. Хүүхдэд нэр, овог өгөх, хүүхэд, эцэг, эхийн нэр овогтой холбогдсон маргааныг шүүх онцгой ажиллагааны журмаар хянан хэлэлцэж шийдвэрлэнэ.

18.Хуулийн 26.5 дахь хэсэгт заасан ”эцэг, эх үүргээ хэрэгжүүлэх журам”-ыг тогтоохдоо шүүх эцэг, эхийн зүгээс хүүхдийн асран хамгаалалт, хүмүүжилд тавих анхаарал, боломж, хүсэлт зэргийг харгалзан эцэг, эх тус бүрт ногдох үүргүүдийг нэг бүрчлэн тодорхой зааж болно. Энэ нь зөвхөн хүүхдийн тэтгэлэгийг тогтоосноор хязгаарлагдахгүй. Тухайлбал, хүүхдийг сургууль, цэцэрлэгт хүргэж өгөх, авах, гэрийн даалгаврыг хийлгэх, хувцас авах, амралт чөлөөт цагийг өнгөрүүлэх, эмчилгээ, сургалт, амралтын зардлыг хариуцах, секц, дугуйланд хичээллүүлэх гэх мэт маргаан тус бүрийн онцлогоос шалтгаалан дээрх үүргүүдийг шүүх хуваарилан журамлаж болно.

19.Мөн зүйлийн 26.6 дахь хэсгийн “хүлээсэн үүргээ хэрэгжүүлэхэд нь саад учруулахыг хориглоно” гэдгийг мөн эцэг, эхийн хүүхдээ хүмүүжүүлэхэд эдлэх хэн алины тэгш эрхийг хязгаарлаж болохгүй гэж ойлговол зохино.

20.Хуулийн 27, 29, 30, 32 дугаар зүйлүүдэд заасан эцэг, эх байх эрхийг хязгаарлах, хязгаарласныг хүчингүй болгох, хасах, сэргээх асуудлыг шүүх онцгой ажиллагааны журмаар хянан хэлэлцэнэ.

21.Хуулийн 28.5 дахь хэсэгт зааснаар хүүхдийг хүүхэд асран хүмүүжүүлэх байгуулагад шилжүүлсэнтэй холбогдон гарсан хохирлыг шүүх Иргэний хуулийн гэм хор учруулснаас үүсэх үүргийн харилцааны зохицуулалтыг баримталж шийдвэрлэнэ.

22.Хуулийн 38.7 дахь хэсэгт зааснаар тэтгэлэгийн хэмжээг багасгахдаа тэтгэлэг авагч уг хүсэлтийг зөвшөөрсөн эсэхийг харгалзахгүйгээр хоёр талын амьдралын бололцоо болон тэтгэлэг авагчаас бага орлоготой, түүнчлэн хууль ёсоор асрамжлах хүний тоо нэмэгдсэн зэргийг нотлохдоо баг, хорооны болон цалин, тэтгэврийн тодорхойлолтууд, мөн бусад бичгийн нотолгоонуудыг үндэслэх бөгөөд, харин хөдөлмөрийн чадвараа алдсныг эмнэлэг, хөдөлмөрийн магадлах товчооны дүгнэлтийг баримтлана.Гэвч энэ үндэслэлээр тэтгэлэг төлөгчийг хүүхдийн тэтгэлэгээс бүрэн чөлөөлж болохгүйг тайлбарласугай.

23.Хуулийн 40.1.1, 40.1.2-т заасан “амьжиргааны доод түвшингийн 50 хувь буюу амьжиргааны доод түвшингийн хэмжээ” гэдгийг шүүхээс зөвхөн нэг хүүхдэд олгох тэтгэлэгийн хэмжээ гэж ойлговол зохихыг тайлбарласугай.Харин хуулийн 40.2 дахь хэсэгт заасан “цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлогын 50 хувиас хэтэрч болохгүй” гэснийг шүүхээс тэтгэлэг тогтоох хэмжээнд хамааралгүй, шүүхийн шийдвэр биелүүлэх байгууллага болон ажил олгогч тэтгэгчийн цалин хөлс түүнтэй адилтгах орлогоос шилжүүлэхдээ баримтлах заалт болохыг заасугай.Түүнчлэн хуулийн 40.2 дахь хэсэгт заасан “цалин хөлс түүнтэй адилтгах орлогын 50 хувиас хэтэрч болохгүй” гэдгийг энэ хуулийн 40.1.1, 40.1.2-т зааснаар тогтоосон хүүхдийн тэтгэлэгийн хэмжээ нь тэтгэгчийн цалин хөлсний 50 хувиас хэтэрч болохгүй гэж ойлгох бөгөөд энэ тухай Шүүхийн шийдвэр биелүүлэх байгууллага болон ажил олгогчид үүрэг болгосон заалтыг шүүхийн шийдвэртээ оруулж байх нь зүйтэй. Хуулийн 40.1.2-т заасан “хөдөлмөрийн чадваргүй хүүхэд” гэдэгт насанд хүрсэн боловч хөдөлмөрийн чадваргүй гэдгийг тогтоосон эмнэлэг, хөдөлмөрийн магадлах товчооны дүгнэлтийг шүүх үндэслэвэл зохино. Дээрх зүйлүүдэд заасан “бүс нутаг” гэдгийг шүүхийн шийдвэрт тухайн “тэтгэлэг авагч хүүхдийн оршин суугаа газрын бүс нутгийн” гэдгээр ерөнхийлөн бичих бөгөөд, мөн тэтгэлэгийн хэмжээг мөнгөн дүнгээр бус харин амьжиргааны доод түвшингийн хувиар бичиж байвал зохино.

24.Тэтгэлэг төлөгч, тэтгэлэг авагч нарын хооронд тэжээн тэтгэх гэрээ байгуулаагүй боловч шүүх хуралдааны бэлтгэл шатанд болон хуралдааны үед энэ хуулийн 41 дүгээр зүйлд зааснаар тэтгэлэгийг мөнгөн болон эд хөрөнгөөр мөн тодорхой хугацаагаар авахаар тохирч болно. Ингэхдээ тодорхой хугацаанд төлөх мөнгөний болон эд хөрөнгийн хэмжээг шүүхийн шийдвэрт тодорхой зааж, төлбөр төлөгч, авагч нар тэтгэлэгийн хэлбэр, хугацааг хоорондоо тохиролцоогүй тохиолдолд ялангуяа тэтгэлэгийг эд хөрөнгөөр тогтооход шүүх тэдгээрийн амьдралын бололцоо, хөрөнгийн байдал, эрхэлж байгаа ажил зэргийг харгалзан тогтоох бөгөөд нийт тэтгэлэгийн хэмжээ хуульд заасан хэмжээнээс хэтрэхгүй болохыг заасугай. Энэ хууль хүчин төгөлдөр болохоос өмнө шүүхээс тогтоосон хүүхдийн тэтгэлэгийн хэмжээг ихэсгэх, багасгах тухай нэхэмжлэлийг шүүх хүлээн авч, дараахь байдлаар шийдвэрлэвэл зохино: а/ шүүхийн нэг шийдвэрээр хэд хэдэн тэжээн тэтгүүлэгчид тэтгэлэг тогтоосон буюу шүүхийн хэд хэдэн шийдвэрээр тэтгэгч хэд хэдэн тэтгүүлэгчид тэтгэлэг төлөх явцад тэтгүүлэгч нас барсан, бусдад үрчлэгдсэн, насанд хүрсэн зэрэг шалтгаанаар тэтгэлэгийг хасах тохиолдолд 1973 оны Гэр бүлийн хуулийн зохих зүйл, заалтуудыг баримтлан шийдвэрлэвэл зохино; б/ өмнө үйлчилж байсан /1973 оны/ хуулийн 61 дүгээр зүйлийн 4 дэх хэсэгт зааснаар шүүх тэтгэлэгийг биет төгрөгөөр тогтоосон нь хүүхдийн хоол хүнс, асаргаанд илтэд хүрэлцэхгүй буюу амьжиргааны доод түвшингээс хэт бага байгаа тухай тэтгэлэг авагчийн гомдлыг шүүх шинээр гаргасан нэхэмжлэл гэж үзэн, энэ хуулийн 40 дүгээр зүйлд заасан журмаар шийдвэрлэнэ; в/ өмнө үйлчилж байсан хуулиар хүүхдийн тэтгэвэр тогтоосон шүүхийн шийдвэр хүчин төгөлдөр байгаа бусад нөхцөлд энэхүү хуулиар хүүхдийн тэтгэлэгийг шинэчлэн тогтоолгохыг хүссэн тэтгэвэр авагчийн нэхэмжлэлийг /хууль буцаан хэрэглэхгүй тухай зарчмыг үндэслэн/ шүүх Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 63 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 6-д зааснаар нэхэмжлэлийг хүлээн авахаас татгалзана.

25.Хуулийн 45.1 дэх хэсэгт зааснаар тэтгэлэг төлөгч, авагч нар тэжээн тэтгэх тухай гэрээг хийх бөгөөд энэ талаар хуульд заасан журам зөрчигдсөн тохиолдолд шүүх Иргэний хуулийн гуравдугаар бүлэгт зааснаар хэлцлийг хүчин төгөлдөр бусад тооцон, тэдний хэн нэгний хүсэлтээр ердийн журмаар тэтгэлэг тогтоож болохыг заасугай.

26.Хуулийн 48.1 дэх хэсэгт заасан “тэжээн тэтгүүлэгчид” гэдэгт энэ хуулийн 40, 44 дүгээр зүйлүүдийн хүрээнд багтсан тэтгэлэг авагч этгээдүүдийг хамааруулна. Харин энэ зүйлийн “Онцгой нөхцөл байдал тохиолдсон” гэдэгт тэжээн тэтгүүлэгч нь Хүүхдийн эрхийг хамгаалах тухай хуулийн 15 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан хүнд нөхцөлд байгаа болон хүүхдийн болон насанд хүрэгсдийн асрах байгууллага, мөн халамжийн газруудын асрамжинд байгаа, түүнчлэн нэн ядуу эсхүл өрхийн нэг хүнд оногдох орлого нь тухайн бүс нутагт тогтоогдсон амьжиргааны доод түвшингээс бага байгаа зэрэг бусдын санхүүгийн дэмжлэг зайлшгүй хэрэгтэй байгаа байдлыг ойлговол зохино.

ХАРИЛЦАХ

Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг - Оюуны өмч, улсын бүртгэлийн ерөнхий газар 14171 Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Цагдаагийн гудамж
Ажлын цаг : Даваа - Баасан гариг, 8.30 - 17.30 цаг
Бямба, Ням амарна.
Утас : 1800-1890, 320502 /энгийн утасны тарифаар/
И-мэйл хаяг : contact@burtgel.gov.mn
Вэб сайт : http://burtgel.gov.mn

ВЭБ ХОЛБООС

Хайлт