Аж ахуйн нэгжийг бүртгэж эхэлсэн нь

БНМАУ-ын Сайд нарын зөвлөлийн 1968 оны 300 дугаар тогтоолоор “БНМАУ-ын улс, хоршооллын үйлдвэр, аж ахуйн байгууллагыг улсын бүртгэлд бүртгэх дүрэм”-ийг баталж мөрдүүлсэн байна.
Энэ дүрэмд улсын бүртгэлийн зорилго, улсын бүртгэлд хамрагдах хуулийн этгээд, бүртгэлийг гүйцэтгэх байгууллага, бүртгэх байгууллагад бүрдүүлж ирүүлэх материал, өөрчлөлтийг бүртгүүлэх, улсын бүртгэлийг хөтлөх журам, Сангийн яам болон аймаг, хотын санхүүгийн хэлтсийн бүртгэх хуулийн этгээдийн харьяалал, улсын бүртгэлд бүртгэгдсэн хуулийн этгээдийн мэдээ, тайлан гаргах хугацаа, дүрмийг зөрчсөн тохиолдолд хүлээлгэх хариуцлага зэрэг асуудлуудлыг тусгаж өгсөн байна.
БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын тэргүүлэгчдийн 1988 оны 11 дүгээр сарын 29-ний өдрийн тогтоолоор “БНМАУ-ын Улсын үйлдвэрийн газрын хууль”, 1989 оны 6 дугаар сарын 24-ний өдрийн тогтоолоор “БНМАУ-ын Хоршооллын хууль”-ийг тус тус батлан мөрдүүлжээ.
БНМАУ-ын Бага Хурлаас 1991 оны 5 дугаар сарын 17-ны өдөр “БНМАУ-ын аж ахуйн нэгжийн тухай хууль”-ийг батлан мөрдүүлсэнээр дээрх 2 хууль хүчингүй болсон бөгөөд шинээр батлагдсан “БНМАУ-ын аж ахуйн нэгжийн тухай хууль”-аар БНМАУ-ын нутаг дэвсгэрт аж ахуйн нэгжийг үүсгэн байгуулах, бүртгэх, үйл ажиллагааг нь зогсоох, татан буулгах, тухайн нэгжийн удирдлагын зохион байгуулалт, гишүүний эрх, үүрэг хариуцлагатай холбогдон үүсэх харилцааг зохицуулахаар заажээ. Мөн хуулиар аж ахуйн нэгжийн хэлбэрийг тодорхойлж өгсөн байна.
Үүнд: Хувиараа эрхлэх аж ахуй;
Хоршоо;
Компани;
Улсын үйлдвэрийн газар.
“БНМАУ-ын аж ахуйн нэгжийн тухай хууль”-ийг хэрэгжүүлэх зорилгоор “Аж ахуйн нэгжийн тухай хуулийг хэрэгжүүлэх талаар авах арга хэмжээний тухай” БНМАУ-ын Сангийн сайдын 1991 оны 8 дугаар сарын 7-ны өдрийн 176 дугаар тушаал гарсан бөгөөд энэ тушаалын хавсралтаар “Аж ахуйн нэгжийг улсын бүртгэлд бүртгэх журам”-ыг баталж мөрдүүлжээ. Засгийн газрын 1992 оны 9 дүгээр сарын 4-ний өдрийн “Улсын албан татварын ерөнхий газар байгуулж, даргыг нь томилох тухай” 17 дугаар тогтоолоор Сангийн яамны бүтцээс гарч, татварын хуулийн хэрэгжилтэд тавих хяналтыг сайжруулах, аж ахуйн нэгжийг улсын бүртгэлд бүртгэх, татвар төлөгчид татвар ногдох орлогоо өөрөө тооцон татвараа тогтоосон хугацаанд төлдөг журмыг хэвшүүлэх, улс, орон нутгийн төсвийн орлогыг бүрдүүлэх чиг үүрэгтэйгээр Сангийн сайдын удирдлага дор ажиллуулахаар шийдвэрлэсэн байна.
Энэ үеэс улсын болон нийслэлийн төсвийн орлогыг бүрдүүлдэг аж ахуйн нэгжийг Улсын албан татварын ерөнхий газар, аймаг(сум)-ын төсвийн орлогыг бүрдүүлдэг аж ахуйн нэгжийг аймгийн татварын хэлтэс, дүүргийн төсвийн орлогыг бүрдүүлдэг аж ахуйн нэгжийг дүүргийн татварын хэлтэс бүртгэдэг болсон.
Татварын ерөнхий газрын даргын 1995 оны 8 дугаар сарын 14-ний өдрийн 78 тушаалаар “Нөхөрлөл, компани болон хоршоог улсын бүртгэлд бүртгэх журам”-ыг баталж мөрдүүлсэн бөгөөд уг журмыг Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хууль батлагдсантай холбогдуулж гарсан Улсын Их Хурлын 1996 оны 40 дүгээр тогтоолыг хэрэгжүүлэх зорилгоор Татварын ерөнхий газрын даргын 1996 оны 11 дүгээр сарын 18-ны өдрийн 134 дүгээр тушаалаар хүчингүй болгож шинэчлэн баталсан байна.
Үндэсний татварын ерөнхий газрын даргын 1999 оны 11 дүгээр сарын 11-ний өдрийн 164 дүгээр тушаалаар “Нөхөрлөл, компани, хоршоо, төрийн /орон нутгийн/ өмчит аж ахуйн тооцоотой үйлдвэрийн газрыг улсын бүртгэлд бүртгэх журам”-ыг баталж, 1996 оны 134 дүгээр тушаалыг хүчингүй болгосон байна.
Монгол Улсын Сангийн сайдын 1996 оны 12 дугаар сарын 26-ны өдрийн 389 дугаар тушаалаар Улсын татварын ерөнхий газрын харьяанд Улсын бүртгэлийн албыг татварын албаны орон тоонд багтаан байгуулж 1997 оны 1 дүгээр сарын 1-ний өдрөөс ажиллуулахаар шийдвэрлэсэн байна.
Татвар төлөх нийгмийн сэтгэлгээ бүрэлдэн тогтож чадаагүй, татвар төлөгчид татвар төлөхөөс зугатах, зайлсхийх, татвар ногдох орлогоо багасгах, татвар төлөхгүй байх сонирхол давамгайлах хандлагатай байгаад дүгнэлт хийж аж ахуйн нэгж, байгууллагын улсын бүртгэлийн ажлыг улсын хэмжээнд мэргэжил арга зүйн хувьд удирдлагаар хангах, Гадаадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгж болон нийслэл, дүүрэгт шинээр үүсгэн байгуулж байгаа бүх аж ахуйн нэгжийг бүртгэх зорилгоор Улсын бүртгэлийн албыг Улсын татварын ерөнхий газрын харьяанд бие даалган ажиллуулахаар шийдвэрлэсэн нь чухал ач холбогдолтой болжээ. Ингэснээр улсын бүртгэлтэй холбогдсон бүх хууль тогтоомж, дүрэм, журмыг нэг ойлголттойгоор жигд ханган хэрэгжүүлэх, хяналт тавихад дөхөмтэй болж, нэг обьект, нэг хөрөнгөөр хэд хэдэн аж ахуйн нэгжийг өөр өөр дүүрэгт байгуулж байсан дутагдлыг арилгав. Улсын бүртгэлийн алба байгуулагдсанаар аж ахуйн нэгжийн улсын бүртгэлийн хувийн хэрэг, материалыг нууцын журмаар хадгалах, баяжилт хөдөлгөөнийг тогтмол хийх, лавлагаанд ашиглах асуудал цэгцэрч, дагнасан архивтай болсон байна.
Мөн улсын бүртгэлийн ажлыг автоматжуулахад анхаарч улсын бүртгэлийн байцаагчдыг компьютер, принтер, шаардлагатай техник хэрэгслээр хангаж ажилласан байна.
1997 оноос аж ахуйн нэгж, байгууллагын оноосон нэрийн давхардлыг арилгах арга хэмжээг авч хэрэгжүүлж эхэлжээ.
“Хоршооны тухай” хууль 1998 онд шинэчилсэн найруулгаар батлагдан мөрдөгдөж эхэлснээр улсын хэмжээнд улсын бүртгэлд бүртгэгдсэн хоршоог шинэчлэн бүртгэх ажлыг хийсэн байна. “Компанийн тухай” хууль 1999 онд шинэчилсэн найруулгаар батлагдан мөрдөгдөж эхэлсэн байна.
Компанийн тухай хууль шинээр батлагдаж мөрдөгдсөнтэй холбогдуулж Үндэсний татварын ерөнхий газрын даргын 1999 оны 11 дүгээр сарын 11-ний өдрийн 164 дүгээр тушаалаар “Нөхөрлөл, компани, хоршоо, төрийн /орон нутгийн/ өмчит аж ахуйн тооцоотой үйлдвэрийн газрыг улсын бүртгэлд бүртгэх журам”-ыг баталж, 1996 оны 134 дүгээр тушаалыг хүчингүй болгосон байна.
Өөрийн хөрөнгө нь хуулиар тогтоосон хэмжээнд хүрээгүй байсан 375 хязгаарлагдмал хариуцлагатай компанийн өөрийн хөрөнгөө нэмэгдүүлснийг бүртгэж, 32 хязгаарлагдмал хариуцлагатай компанид өөрийн хөрөнгөө нэмэгдүүлж бүртгүүлэх үүрэг даалгаврыг Үндэсний татварын ерөнхий газраас өгсөн байна.
“Улсын бүртгэлийн албаны үйл ажиллагааг цаашид боловсронгуй болгох тухай” дэлгэрэнгүй танилцуулга, тодорхой мэргэжил, тусгай зөвшөөрөл шаарддаг үйлдвэрлэл, ажил, үйлчилгээний судалгааг гаргаж Сангийн сайд, УИХ-ын зарим гишүүдэд танилцуулж байжээ.
Аж ахуйн нэгж, байгууллагын салбар төлөөлөгчийн газруудыг бүртгэж татварт хамруулах асуудлыг шийдвэрлэж 2000 оноос салбар, төлөөлөгчийн газруудыг гэрчилгээжүүлсэн нь үр дүнтэй болжээ. Аж ахуйн нэгжийн өөрийн хөрөнгийг бүрдүүлж байгаад баталгаа гаргах, үнэлгээ хийх эрх бүхий байгууллага, аж ахуйн нэгжийн болон тэнд ажиллах үнэлгээчдийн эрхийн талаар Үл хөдлөх хөрөнгийн газарт санал тавин шийдвэрлүүлж, ажил төрлийн холбоо тогтоон хамтран ажилласан байна.
Компанийн тухай, Нөхөрлөлийн тухай, Хоршооны тухай, Төрийн болон орон нутгийн өмчийн тухай зэрэг хуулиуд тогтвортой үйлчлэх болсонтой холбогдуулан аж ахуйн нэгж байгууллагыг үүсгэн байгуулах шийдвэр, дүрмийн үлгэрчилсэн загварыг шинэчлэн боловсруулж, хуулийн хамт товхимол болгон нийтийн хүртээл болгосон байна.
2001 онд төрийн өмчит болон төрийн өмчийн оролцоотой аж ахуйн нэгж, байгууллагын арилжааны банкин дахь харилцах дансыг нэг бүрчлэн тоолох ажлыг арга зүй, зохион байгуулалтын удирдлагаар хангаж, тооллогын дүн мэдээг нэгтгэн мэдээллийн санг үүсгэж, тооллогын дүнгийн талаар танилцуулга бэлтгэн Санхүү, эдийн засгийн сайдад хүргүүлсэн байна.
Дансны тооллогод нийт 5475 байгууллага хамрагдсанаас Төрийн өмчит аж ахуйн тооцоотой үйлдвэрийн газар 324; 51 хувиас дээш төрийн болон орон нутгийн өмчийн оролцоотой аж ахуйн нэгж 87; 51 хувиас доош төрийн болон орон нутгийн өмчийн оролцоотой аж ахуйн нэгж 33, төсөвт байгууллага 4889, Засгийн газрын тусгай сан 69, өөрийгөө санхүүжүүлдэг төсөвт байгууллага 38 байжээ.
Дээрх байгууллагууд нийтдээ 13 банкинд 7788 харилцах данстай болохыг тооллогоор тогтоожээ. Тооллогын дүнтэй холбогдуулан Засгийн газрын 2001 оны 132 дугаар тогтоолоор Үндэсний татварын ерөнхий газрын харьяа Улсын бүртгэлийн албанд төсөвт байгууллагыг улсын бүртгэлд бүртгэх ажлыг хариуцуулсан байна.
Засгийн газрын 2001 оны 132 дугаар тогтоолын дагуу төрийн болон орон нутгийн өмчит аж ахуйн тооцоотой үйлдвэрийн газар, төсөвт байгууллага, Засгийн газрын тусгай зориулалтын сангийн харилцах дансны тооллогыг улсын хэмжээнд зохион байгуулжээ.

ХАРИЛЦАХ

Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг - Оюуны өмч, улсын бүртгэлийн ерөнхий газар 14171 Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Цагдаагийн гудамж
Ажлын цаг : Даваа - Баасан гариг, 8.30 - 17.30 цаг
Бямба, Ням амарна.
Утас : 1800-1890, 320502 /энгийн утасны тарифаар/
И-мэйл хаяг : contact@burtgel.gov.mn
Вэб сайт : http://burtgel.gov.mn

ВЭБ ХОЛБООС

Хайлт